یادداشت: زهرا عزتی
ورود آنومالی ۱B1 به مرحله آتش‌باری
یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر در مجموعه معدنی چغارت، آغاز رسمی عملیات آتش‌باری در آنومالی ۱B1 است؛ محدوده‌ای که پس از انجام مطالعات اکتشافی، اکنون وارد مرحله جدیدی از آماده‌سازی و توسعه معدنی شده است.
محمدحسین مرادیان، معاون معدنی شرکت سنگ‌آهن مرکزی ایران، در خبری که ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از اثبات ۱۸ میلیون تن ذخیره در این محدوده خبر داد و اعلام کرد بر اساس طراحی فعلی، امکان استخراج ۶ میلیون تن سنگ‌آهن از آن وجود دارد.
مطابق برنامه اعلام‌شده، استخراج سالانه حدود یک میلیون تن سنگ‌آهن از آنومالی ۱B1 در یک دوره پنج تا شش‌ساله پیش‌بینی شده است. این محدوده به دلیل نزدیکی به خطوط فرآوری چغارت، از منظر استفاده از زیرساخت‌های موجود و کاهش هزینه‌های انتقال مواد معدنی نیز اهمیت دارد.
با این حال، تفاوت میان ذخیره اثبات‌شده و میزان قابل استخراج، یکی از نکات مهم در ارزیابی اقتصادی این پروژه است. ۱۸ میلیون تن ذخیره اثبات‌شده به معنای امکان برداشت اقتصادی تمام این حجم نیست و طراحی معدن، عیار کانسنگ، میزان باطله‌برداری و شرایط استخراج در تعیین ذخیره نهایی قابل بهره‌برداری نقش دارند.
اکتشافات تکمیلی در این محدوده همچنان ادامه دارد و قرار است پس از تکمیل مطالعات، طراحی معدن مورد بازنگری قرار گیرد. از این رو، احتمال افزایش ذخیره قابل استخراج مطرح شده، اما تحقق آن به نتایج مطالعات بعدی وابسته است.
در همین چارچوب، آنومالی‌های ۱B2 و ۱B3 نیز به دلیل نزدیکی به خطوط فرآوری در برنامه توسعه ذخایر منطقه اهمیت دارند. تعیین وضعیت اکتشاف و زمان ورود این محدوده‌ها به مرحله استخراج، می‌تواند تصویر دقیق‌تری از برنامه تأمین خوراک چغارت ارائه کند.
بازیابی باطله‌های چغارت؛ پروژه در آستانه تکمیل
در کنار توسعه محدوده‌های جدید، بازیابی مواد معدنی باقی‌مانده در باطله‌ها نیز به یکی از محورهای مهم فعالیت‌های معدنی بافق تبدیل شده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی شرکت آراز سنگ‌شکن، پروژه پرعیارسازی باطله سنگ‌آهن چغارت با کارفرمایی شرکت گوهران چغارت و در قالب قرارداد EPCF در حال اجراست.
این شرکت پیشرفت فیزیکی پروژه را ۸۵ درصد اعلام کرده و ظرفیت سالانه آن را چهار میلیون تن عنوان کرده است. میزان سرمایه‌گذاری مستقیم پیمانکار نیز ۱۲ میلیون دلار اعلام شده است.
اهمیت این طرح به امکان بازیابی مواد معدنی موجود در باطله‌ها و بازگرداندن بخشی از منابع انباشته‌شده به چرخه تولید بازمی‌گردد. با توسعه فناوری‌های فرآوری، بخشی از موادی که در دوره‌های گذشته به دلیل محدودیت‌های فنی یا اقتصادی قابلیت استفاده نداشته‌اند، می‌توانند دوباره مورد ارزیابی و بهره‌برداری قرار گیرند.
این طرح از دو منظر برای مجموعه معدنی چغارت اهمیت دارد؛ افزایش بهره‌برداری از منابع موجود و ایجاد امکان تأمین بخشی از مواد اولیه مورد نیاز خطوط فرآوری.
با وجود اعلام پیشرفت ۸۵ درصدی، هنوز باید میان تکمیل عملیات احداث و دستیابی به تولید پایدار تفاوت قائل شد. تکمیل نصب تجهیزات، راه‌اندازی آزمایشی، دستیابی به ظرفیت طراحی و تثبیت کیفیت محصول، مراحل تعیین‌کننده بعدی این پروژه هستند.
همچنین ظرفیت چهار میلیون تن در سال نباید با میزان تولید کنسانتره نهایی یکسان در نظر گرفته شود. برای ارزیابی اقتصادی طرح، انتشار اطلاعات مربوط به عیار خوراک، عیار محصول و نرخ بازیابی آهن ضروری است.
سه‌چاهون؛ توسعه ظرفیت کنسانتره‌سازی در بافق
یکی دیگر از تحولات معدنی بافق، آغاز عملیات اجرایی کارخانه کنسانتره سه‌چاهون است؛ طرحی که در ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ در قالب مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاری‌های معدنی و زیرساختی منطقه وارد مرحله اجرا شد.
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی خبرگزاری صداوسیما، این کارخانه با ظرفیت سالانه یک‌ونیم میلیون تن تعریف شده و دوره اجرای پیش‌بینی‌شده آن حدود ۳۰ ماه است.
در کنار کارخانه کنسانتره، دو طرح سنگ‌شکن خشک و تر و نیروگاه خورشیدی ۱۴ مگاواتی نیز در این بسته سرمایه‌گذاری قرار دارند.
این طرح‌ها از منظر توسعه زنجیره تأمین مواد اولیه اهمیت دارند؛ زیرا افزایش ظرفیت خردایش و فرآوری در کنار توسعه ذخایر معدنی، امکان مدیریت بهتر جریان مواد معدنی و افزایش ظرفیت تولید محصولات قابل مصرف در صنایع پایین‌دستی را فراهم می‌کند.
با این حال، تحقق ظرفیت اسمی کارخانه به تأمین خوراک متناسب، آماده‌بودن زیرساخت‌های انرژی و آب و تکمیل تجهیزات وابسته است. بنابراین، میزان پیشرفت فیزیکی و زمان ورود این کارخانه به مدار تولید باید در گزارش‌های دوره‌ای مورد توجه قرار گیرد.
نیروگاه ۴۶ مگاواتی و جاده D19؛ زیرساخت‌های مکمل توسعه معدن
در کنار طرح‌های استخراج و فرآوری، توسعه زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل نیز در برنامه‌های جدید منطقه بافق قرار گرفته است.
در جریان برنامه‌های اعلام‌شده در مهرماه، کلنگ احداث نیروگاه ۴۶ مگاواتی گوهران چغارت و اجرای باند دوم جاده معدن D19 به طول ۶۵ کیلومتر به زمین زده شد.
تأمین برق پایدار یکی از عوامل اثرگذار بر عملکرد تجهیزات استخراج، خردایش و فرآوری است و توسعه ظرفیت تولید انرژی می‌تواند در کاهش بخشی از محدودیت‌های زیرساختی منطقه نقش داشته باشد.
از سوی دیگر، توسعه مسیرهای دسترسی و حمل مواد معدنی در کاهش گلوگاه‌های انتقال مواد اولیه و محصولات معدنی اهمیت دارد. افزایش ظرفیت استخراج و فرآوری بدون توسعه متناسب زیرساخت حمل‌ونقل می‌تواند به محدودیت در انتقال مواد منجر شود.
با این حال، درباره این پروژه‌ها باید میان آغاز عملیات اجرایی و بهره‌برداری نهایی تفاوت قائل شد. اطلاعات مربوط به پیشرفت فیزیکی، زمان تکمیل و زمان بهره‌برداری عملیاتی، برای ارزیابی میزان اثرگذاری آن‌ها ضروری است.
توسعه ذخایر، آغاز مسیر است
مجموع تحولات اخیر در چغارت و بافق نشان می‌دهد برنامه توسعه معدنی منطقه بر چند محور موازی استوار شده است؛ افزایش ذخایر قابل استخراج، فعال‌سازی محدوده‌های جدید، بازیابی مواد معدنی کم‌عیار و باطله‌ها و توسعه زیرساخت‌های فرآوری، انرژی و حمل‌ونقل.
با وجود این، افزایش ذخایر و ظرفیت‌های اسمی به‌تنهایی تضمین‌کننده رشد تولید نیست. آنچه اهمیت دارد، هماهنگی میان زمان‌بندی استخراج، ظرفیت حمل، عملکرد خطوط فرآوری و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز است.
در آنومالی ۱B1، پرسش اصلی این است که عملیات آتش‌باری چه زمانی به استخراج مستمر و تأمین واقعی خوراک خطوط فرآوری خواهد رسید و چه میزان از ذخیره اثبات‌شده قابلیت استخراج اقتصادی دارد.
در پروژه پرعیارسازی باطله‌های چغارت نیز اعلام پیشرفت ۸۵ درصدی باید با زمان راه‌اندازی، ظرفیت واقعی خوراک‌دهی و نرخ بازیابی آهن تکمیل شود تا میزان اثرگذاری آن بر تولید مشخص شود.
در کارخانه کنسانتره سه‌چاهون و پروژه‌های زیرساختی نیز انتشار گزارش‌های منظم پیشرفت فیزیکی و اعلام زمان‌بندی بهره‌برداری، امکان ارزیابی میزان تحقق برنامه توسعه را فراهم می‌کند.
از سوی دیگر، توسعه ذخایر جدید باید با بهبود بهره‌وری تجهیزات، مدیریت مصرف آب و انرژی و کنترل هزینه‌های استخراج و تولید همراه باشد؛ شاخص‌هایی که در تعیین پایداری اقتصادی فعالیت‌های معدنی منطقه نقش اساسی دارند.
اکنون مهم‌ترین موضوع در پرونده توسعه معدنی بافق، میزان پیشرفت واقعی پروژه‌ها و زمان تبدیل ظرفیت‌های اعلام‌شده به تولید عملیاتی است؛ موضوعی که مشخص خواهد کرد سرمایه‌گذاری‌های جدید تا چه اندازه در افزایش عمر معدنی چغارت، تأمین پایدار خوراک و تکمیل زنجیره ارزش سنگ‌آهن اثرگذار خواهند بود.