به گزارش آفتاب صبح، حرکت به سمت تولید فولاد سبز، در شرایط محدودیت انرژی و افزایش حساسیت بازارهای جهانی نسبت به میزان انتشار کربن، به یکی از محورهای مهم تحول صنعت فولاد تبدیل شده است. در این مسیر، توسعه فناوری‌های نوین و به‌کارگیری ابزارهای هوشمند در مدیریت فرایندهای تولید، ظرفیت تازه‌ای برای افزایش بهره‌وری و کاهش اتلاف منابع ایجاد می‌کند؛ ظرفیتی که به گفته مدیرعامل فولاد خوزستان، می‌توان از زیرساخت‌های موجود برای فعال‌سازی آن بهره گرفت.
امین ابراهیمی، مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان، در پنل تخصصی «هم‌افزایی اکوسیستم علمی و صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» در بیست‌وهشتمین سمپوزیوم پژوهشگران صنعت فولاد کشور، با اشاره به الزامات فنی و اقتصادی گذار به فناوری‌های سبز، بر ضرورت استفاده از راهکارهای عملیاتی برای بهبود عملکرد خطوط تولید تأکید کرد.
وی با بیان اینکه دستیابی به فناوری‌هایی مانند هیدروژن سبز، الکترولیز و جذب کربن به زمان و سرمایه‌گذاری قابل‌توجه نیاز دارد، اظهار کرد که صنعت فولاد می‌تواند هم‌زمان با پیگیری این مسیرهای فناورانه، از ظرفیت هوش مصنوعی، تحلیل داده و کنترل پیشرفته فرایندها برای کاهش مصرف انرژی استفاده کند.
کوره‌های قوس الکتریکی؛ ظرفیت بهینه‌سازی با هوش مصنوعی
یکی از محورهای قابل توجه در اظهارات مدیرعامل فولاد خوزستان، امکان استفاده از مدل‌های یادگیری ماشین برای بهینه‌سازی عملکرد کوره‌های قوس الکتریکی است. به گفته ابراهیمی، این رویکرد ظرفیت کاهش ۵ تا ۸ درصدی مصرف برق و الکترود را دارد.
در صنعتی که مصرف انرژی بر هزینه تولید و استمرار فعالیت واحدها اثر مستقیم می‌گذارد، چنین ظرفیتی اهمیت ویژه‌ای دارد. تحلیل داده‌های عملیاتی، کنترل دقیق‌تر پارامترهای الکتریکی، مدیریت گازهای خروجی و تنظیم هوشمند فرایندها می‌توانند به شناسایی نقاط اتلاف انرژی و استفاده مؤثرتر از تجهیزات موجود کمک کنند.
اهمیت این رویکرد برای فولادسازان ایرانی، با توجه به محدودیت‌های برق و گاز، دوچندان می‌شود. افزایش بهره‌وری انرژی می‌تواند به مدیریت بهتر منابع در دسترس کمک کند؛ هرچند میزان صرفه‌جویی واقعی به شرایط فنی تجهیزات، کیفیت داده‌ها و نتایج اجرای راهکارهای هوشمند در هر واحد تولیدی وابسته است.
دوقلوی دیجیتال؛ ابزار تصمیم‌گیری در شرایط محدودیت منابع
ابراهیمی، استفاده از دوقلوی دیجیتال را یکی دیگر از مسیرهای کاربرد هوش مصنوعی در توسعه فولاد سبز معرفی کرد. این فناوری با ایجاد مدلی دیجیتال از فرایند یا واحد صنعتی، امکان بررسی سناریوهای مختلف تولید و ارزیابی پیامدهای تصمیم‌های عملیاتی را فراهم می‌کند.
مدیرعامل فولاد خوزستان با اشاره به تجربه اجرای «سامانه بهینه‌سازی کارخانه هوشمند فولاد خوزستان»، توضیح داد که در این سامانه، محدودیت‌های برق، گاز و مواد اولیه در فرایند تصمیم‌گیری برای انتخاب ظرفیت و شیوه مناسب تولید مورد توجه قرار می‌گیرد.
از منظر مدیریت صنعتی، چنین ابزارهایی می‌توانند به هماهنگی بهتر میان شرایط تأمین منابع و برنامه تولید کمک کنند. همچنین شبیه‌سازی سناریوهای مختلف، امکان بررسی پیامدهای تصمیم‌های فنی و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بهینه‌سازی را افزایش می‌دهد.
پایش انتشار کربن؛ ضرورت جدید رقابت صادراتی
بخش دیگری از سخنان مدیرعامل فولاد خوزستان به اهمیت اندازه‌گیری دقیق و مستندسازی انتشار کربن اختصاص داشت؛ موضوعی که با اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا، موسوم به CBAM، اهمیت بیشتری برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات فولادی پیدا کرده است.
بر اساس توضیحات ابراهیمی، تولیدکنندگان برای اثبات عملکرد زیست‌محیطی خود به داده‌های معتبر درباره میزان انتشار کربن به‌ازای هر تن فولاد نیاز دارند. در صورت نبود اطلاعات قابل اتکا، استفاده از مقادیر پیش‌فرض می‌تواند بر ارزیابی عملکرد کربنی محصول و هزینه‌های مرتبط با صادرات اثر بگذارد.
در این چارچوب، توسعه سامانه‌های پایش هوشمند و ثبت داده‌های قابل استناد، در کنار اقدامات فنی برای کاهش مصرف انرژی، بخشی از الزامات آمادگی صنعت فولاد برای فعالیت در بازارهای جهانی است. بهینه‌سازی فرایندها و مستندسازی نتایج زیست‌محیطی، دو مسیر مکمل برای تقویت توان رقابتی تولیدکنندگان به شمار می‌روند.
از داده‌های صنعتی تا همکاری دانشگاه و صنعت
مدیرعامل فولاد خوزستان، فاصله میان داده‌های صنعتی و توان مدل‌سازی دانشگاهی را یکی از موانع توسعه راهکارهای هوشمند دانست و بر ضرورت تقویت ارتباط میان صنعت و مراکز علمی تأکید کرد.
وی همچنین تولید محصول «فدنس» از پوسته‌های اکسیدی فولاد و استفاده از آن به‌عنوان ماده وزن‌افزا در گل حفاری را نمونه‌ای از همکاری صنعت و دانشگاه و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی معرفی کرد.
تبدیل پسماندهای صنعتی به محصولات دارای کاربرد، از منظر بهره‌وری منابع و کاهش اتلاف مواد اهمیت دارد. این رویکرد، در کنار بهینه‌سازی مصرف انرژی، می‌تواند بخشی از برنامه‌های ارتقای بهره‌وری در زنجیره صنعت فولاد باشد.
ابراهیمی برای شتاب‌دهی به توسعه فولاد سبز، ایجاد پلتفرم ملی داده‌های فولاد با دسترسی امن و بی‌نام برای دانشگاه‌ها، اجرای طرح آزمایشی دوقلوی دیجیتال در یک واحد احیای مستقیم و یک کوره قوس الکتریکی با مشارکت دانشگاه‌های صنعتی و پیوند مشوق‌ها و تعرفه‌های انرژی با استقرار سامانه‌های پایش مصرف انرژی و کربن را پیشنهاد کرد.
وی همچنین اعلام کرد فولاد خوزستان و انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران پیگیری این پیشنهادها را دنبال خواهند کرد.
بهره‌وری؛ حلقه اتصال تولید و فولاد سبز
اظهارات مدیرعامل فولاد خوزستان، توجه به فناوری‌های هوشمند را به‌عنوان یکی از مسیرهای بهبود عملکرد صنعت فولاد برجسته می‌کند. کاهش مصرف انرژی، مدیریت محدودیت‌های عملیاتی، توسعه ابزارهای تصمیم‌گیری و ثبت دقیق داده‌های کربنی، مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط هستند که می‌توانند در برنامه‌ریزی آینده فولادسازان نقش داشته باشند.