سالهاست نام «آلبلاغ» با واژههایی همچون معدن، سرب و روی، اشتغال، سرمایهگذاری و البته وعدههای متعدد برای مردم اسفراین و خراسان شمالی گره خورده است؛ معدنی که میتوانست بخشی از زنجیره ارزش معدن استان را فعال کند اما در سالهای گذشته بیشتر از آنکه خبرسازِ تولید باشد، درگیر حواشی، برداشتهای غیرمجاز، مسائل حفاظتی و وعدههای اجرایی بوده است.
حالا بار دیگر خبر از ورود آلبلاغ به مرحله اجرا منتشر شده است؛ اینبار با یک نام بزرگ صنعتی؛ شرکت فولاد مبارکه اصفهان. استاندار خراسان شمالی اعلام کرده زمینه آغاز عملیات اجرایی این طرح فراهم شده و قرار است اجرای پروژه بهگونهای دنبال شود که منافع آن علاوه بر استان، به شهرستانهای اسفراین و بام و صفیآباد نیز برسد.
اما سؤال اصلی همچنان باقی است؛ آیا آلبلاغ واقعاً وارد فاز اجرا شده یا بار دیگر با یک اعلام رسمی و وعده جدید مواجهیم؟
آلبلاغ؛ پروژهای که سالها در انتظار تعیین تکلیف ماند
معدن آلبلاغ اسفراین یکی از ظرفیتهای مهم سرب و روی خراسان شمالی است که سابقه آن در سالهای گذشته با برداشتهای غیرمجاز و حوادث معدن نیز همراه بوده است. گزارشهای پیشین از مرگ چند نفر در جریان برداشتهای غیرمجاز و تلاش دستگاههای مختلف برای ساماندهی این محدوده حکایت دارد.
در ادامه، موضوع اکتشاف، بهرهبرداری و ایجاد واحد فرآوری این معدن در دستور کار قرار گرفت و گامهایی نیز برای تعیین تکلیف آن برداشته شد؛ با این حال، فاصله میان تصمیمهای اداری و شروع عملیات واقعی، مهمترین چالش این پروژه بوده است.
اکنون مدیریت استان از فراهم شدن زمینه آغاز عملیات اجرایی سخن میگوید؛ موضوعی که اگر به ساخت و بهرهبرداری واقعی برسد، میتواند آلبلاغ را از یک ظرفیت خام معدنی به بخشی از زنجیره تولید و فرآوری تبدیل کند.
فولاد مبارکه؛ از وعده سرمایهگذاری تا عملیات اجرایی
اهمیت خبر جدید در این است که نام فولاد مبارکه به عنوان مجری عملیات مطرح شده است. پیشتر نیز استاندار خراسان شمالی از درخواست این شرکت برای احداث کارخانه فرآوری در ارتباط با معدن آلبلاغ خبر داده بود و در مرداد 1405 اعلام شد که برای تسریع در واگذاری و احداث کارخانه، نشستهایی میان شرکت فولاد، مجتمع معدنی ساریگل و ایمیدرو برگزار خواهد شد.
در آذر 1404 نیز نماینده مردم اسفراین و بام و صفیآباد در مجلس از آغاز عملیات اجرایی کارخانه روی آلبلاغ خبر داده و گفته بود این عملیات طی هفتههای آینده آغاز و نخستین محصولات در یک بازه 18ماهه تولید خواهد شد.
حالا با گذشت ماهها، بار دیگر از «قرار گرفتن آلبلاغ در مسیر اجرا» سخن گفته میشود؛ بنابراین نقطه مهم برای افکار عمومی نه صرفاً اعلام آغاز پروژه، بلکه مشاهده ماشینآلات، عملیات عمرانی، ساخت کارخانه، سرمایهگذاری واقعی و جدول زمانبندی قابل سنجش است.
پرسش اصلی؛ آلبلاغ چه زمانی واقعاً ساخته میشود؟
تجربه سالهای گذشته نشان داده که اعلام تعیین تکلیف یک پروژه با اجرای آن تفاوت دارد. درباره آلبلاغ نیز بارها از واگذاری، احداث کارخانه، فرآوری ماده معدنی و ایجاد اشتغال سخن گفته شده است؛ اما آنچه مردم منطقه نیاز دارند، عبور پروژه از مرحله وعده و ورود آن به مرحله عملیات ملموس است.
استاندار خراسان شمالی نیز بر همین موضوع تأکید کرده و گفته است آغاز عملیات اجرایی پایان کار نیست و اجرای طرح باید تا رسیدن به اهداف پیشبینیشده با جدیت دنبال شود.
این اظهارنظر شاید مهمترین بخش ماجرا باشد؛ زیرا خود مدیریت استان نیز آغاز عملیات را پایان مسیر نمیداند. بنابراین اکنون باید منتظر ماند و دید وعده جدید آلبلاغ با چه سرعتی به عملیات واقعی تبدیل میشود.
اشتغال بومی؛ مطالبهای فراتر از احداث کارخانه
یکی دیگر از محورهای مطرحشده درباره این پروژه، سهم مردم منطقه از منافع اقتصادی آلبلاغ است. مدیریت استان تأکید کرده که در کنار اجرای پروژه، نیروهای بومی و کسبوکارهای مرتبط نیز باید تقویت شوند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چرا که ارزش یک پروژه معدنی تنها به میزان استخراج یا احداث کارخانه محدود نمیشود. اگر قرار است آلبلاغ به موتور محرک اقتصاد جنوب استان تبدیل شود، باید اثر آن در اشتغال جوانان اسفراین و بام و صفیآباد، رونق پیمانکاریهای محلی، حملونقل، خدمات و صنایع پاییندستی نیز دیده شود.
در واقع، مطالبه اصلی مردم منطقه میتواند این باشد که آلبلاغ فقط یک معدن فعال نباشد؛ بلکه یک زنجیره اقتصادی فعال ایجاد کند.
اینبار چه چیزی باید متفاوت باشد؟
آنچه اکنون آلبلاغ را از وعدههای قبلی متمایز میکند، ورود یک مجموعه بزرگ صنعتی به فرایند اجرایی پروژه و تأکید مدیریت استان بر آغاز عملیات است. با این حال، برای قضاوت درباره موفقیت طرح هنوز زود است.
معیار اصلی در ماههای آینده باید شاخصهای قابل اندازهگیری باشد؛ از جمله آغاز عملیات عمرانی، میزان سرمایهگذاری، پیشرفت فیزیکی، ایجاد زیرساختها، زمانبندی احداث واحد فرآوری، میزان اشتغال و در نهایت رسیدن پروژه به تولید.
اگر این شاخصها بهصورت مستمر اعلام و محقق شوند، میتوان گفت آلبلاغ از چرخه وعدهها خارج شده و وارد مسیر واقعی توسعه شده است؛ در غیر این صورت، «آغاز عملیات» نیز میتواند به یکی دیگر از ایستگاههای طولانی این پروژه تبدیل شود.
مردم اینبار نتیجه را میخواهند
آلبلاغ امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند عملیات قابل مشاهده و زمانبندی قابل سنجش است. سالها وعده و تصمیم نشان داده که تعیین تکلیف اداری بهتنهایی برای فعال شدن این ظرفیت کافی نیست.
ورود فولاد مبارکه و تأکید استانداری بر فراهم شدن زمینه اجرای پروژه، اتفاقی مهم در روند تعیین تکلیف آلبلاغ محسوب میشود؛ اما آزمون اصلی از اینجا آغاز میشود: آیا پروژه واقعاً وارد ساخت میشود، سرمایهگذاری انجام میگیرد و نخستین محصول از کارخانه آلبلاغ خارج خواهد شد؟
پاسخ این سؤال نه در اطلاعیهها، بلکه در کارگاه پروژه، میزان پیشرفت فیزیکی و زمان رسیدن به تولید مشخص خواهد شد.
آلبلاغ حالا در نقطهای ایستاده که مردم اسفراین بیش از «خبر آغاز»، منتظر دیدن «نتیجه آغاز» هستند.