اما پشت این رکورد قیمتی یک تغییر بزرگتر در حال وقوع است: مس از یک فلز صنعتی به یک دارایی راهبردی در اقتصاد دیجیتال و برقی جهان تبدیل شده است.
مس؛ فلزی که برق آینده را حمل میکند
اگر نفت سوخت اصلی اقتصاد قرن بیستم بود، مس میتواند یکی از مهمترین فلزات اقتصاد قرن بیست ویکم باشد. دلیل آن ویژگی منحصربفرد مس در انتقال برق است؛ ویژگیای که آن را در شبکههای انتقال و توزیع برق، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، تجهیزات صنعتی و زیرساختهای دیجیتال ضروری میکند.
ورود هوش مصنوعی نیز این معادله را پیچیدهتر کرده است. توسعه مراکز داده عظیم برای پردازش مدلهای هوش مصنوعی، فقط به تراشه و سرور نیاز ندارد؛ این مراکز به برق بسیار زیاد و در نتیجه به شبکههای جدید انتقال، کابل، ترانسفورماتور و تجهیزات الکتریکی نیاز دارند.
برآوردها نشان میدهد مصرف مس مرتبط با زیرساخت برق مراکز داده میتواند تا سال ۲۰۴۰ به حدود یک میلیون تن در سال برسد؛ رقمی که شامل زیرساختهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر و خطوط انتقال و توزیع برق نیز میشود.
با این حال، نباید همه افزایش قیمت مس را به هوش مصنوعی نسبت داد. تحلیل رویترز نیز هشدار داده که اندازه تقاضای مستقیم مراکز داده در مقایسه با کل بازار مس بهتنهایی برای توضیح جهش قیمت کافی نیست. بنابراین، عامل تعیینکنندهتر ترکیب رشد تقاضای برق، توسعه شبکه، برقیسازی و محدودیت عرضه معدن است.
مسئله اصلی، جهان مس بیشتری میخواهد، اما معدن جدید بهسرعت ساخته نمیشود
در سمت عرضه، مشکل ساختاری است. توسعه یک معدن بزرگ مس سالها زمان میبرد و با موانعی مانند سرمایهگذاری سنگین، کاهش عیار کانسنگ، مسائل زیستمحیطی، مجوزهای دولتی و ریسکهای سیاسی مواجه است.
در همین شرایط، اختلالهای کوتاهمدت میتوانند بازار را بهشدت تحت تأثیر قرار دهند.
Antofagastaدر شیلی در ۱۳ اوت پیشبینی تولید مس سال ۲۰۲۶ خود را از ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تن به ۶۲۵ تا ۶۵۵ هزار تن کاهش داد؛ دلیل اصلی این کاهش، توقف ناشی از بارندگی شدید در معدن Los Pelambres بود.
این اتفاق در کشوری رخ داده که قلب صنعت مس جهان است. همزمان، شرکت دولتی Codelco نیز با کاهش تولید، دارای معادن قدیمی و با بدهی سنگینی مواجه است. دولت شیلی بهتازگی اجازه داده این شرکت تمام ۲.۴۲ میلیارد دلار سود سال ۲۰۲۵ خود را برای نخستین بار در تاریخ شرکت مجدداً سرمایهگذاری کند؛ تصمیمی که نشان میدهد حتی بزرگترین تولیدکنندگان جهان نیز برای حفظ ظرفیت تولید آینده با فشار سرمایهگذاری مواجهاند.
مس وارد مرحله ژئوپلیتیک شده است
تحول مهمتر اما در سیاست مواد معدنی رخ میدهد. جمهوری دموکراتیک کنگو، یکی از مهمترین تولیدکنندگان مس جهان، در ۶ اوت صادرات کنسانتره مس و کبالت را ممنوع کرد؛ اقدامی که با هدف افزایش فرآوری داخلی و نگهداشتن ارزش افزوده بیشتر در داخل کشور انجام شده است. البته برای برخی شرایط امکان صدور معافیت یکساله وجود دارد.
این تصمیم فقط یک سیاست تجاری نیست؛ نشانهای از تغییر مدل حکمرانی منابع معدنی است. کشورهای دارای ذخایر دیگر نمیخواهند صرفاً صادرکننده سنگ و کنسانتره باشند. آنها تلاش میکنند از موقعیت معدنی خود برای جذب سرمایه، توسعه صنایع پاییندستی و افزایش قدرت چانهزنی استفاده کنند.
از سوی دیگر، رقابت بر سر فرآوری مس نیز در حال تشدید است. چین سهم بسیار مهمی از ظرفیت پالایش جهان را در اختیار دارد و اکنون آمریکا نیز تلاش میکند ظرفیت فرآوری داخلی خود را افزایش دهد. گزارش Axios در ۱۴ اوت نشان میدهد سرمایهگذاریهای جدید در فناوریهای فرآوری مس در آمریکا، بخشی از تلاش واشنگتن برای کاهش وابستگی به فرآوری خارجی و پاسخ به رشد تقاضای ناشی از هوش مصنوعی است.
آیا مس واقعاً نفت جدید است؟
تشبیه مس و نفت جذاب است، اما باید با احتیاط از آن استفاده کرد. نفت یک منبع انرژی بود که مستقیماً سوخت اقتصاد جهانی را تأمین میکرد، مس چنین نقشی ندارد. با این حال، هر دو یک ویژگی مشترک دارند؛ تمرکز جغرافیایی منابع و اهمیت زیرساختهای انتقال و فرآوری آنها میتواند به قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود.
در اقتصاد جدید، کشوری که مس دارد اما توان فرآوری ندارد، لزوماً قدرت تعیینکنندهای ندارد؛ همانطور که کشوری که معدن دارد اما فناوری، سرمایه و بازار ندارد، نمیتواند تمام ارزش اقتصادی آن را تصاحب کند.
به همین دلیل، رقابت آینده فقط بر سر «چه کسی معدن بیشتری دارد؟» نخواهد بود، بلکه پرسش اصلی این است: چه کسی کنترل بیشتری بر کل زنجیره مس دارد؟
بازار مس در آستانه یک آزمون بزرگ
رکوردهای قیمتی امروز میتوانند بهسرعت اصلاح شوند. حتی برخی مؤسسات مالی هشدار دادهاند که قیمتهای بسیار بالا در صورت کاهش فشارهای عرضه یا تغییر سیاستهای تجاری میتوانند تعدیل شوند.
اما مسئله بنیادیتر از قیمت روزانه است. جهان برای هوش مصنوعی، خودروهای برقی، شبکههای برق و انرژیهای پاک به مس بیشتری نیاز دارد؛ در مقابل، توسعه معادن جدید با سرعت کافی پیش نمیرود.
بنابراین، آنچه در بازار مس ۲۰۲۶ مشاهده میشود شاید آغاز یک رقابت بلند مدت بر سر فلزات زیرساختی اقتصاد جدید باشد. اگر نفت در قرن بیستم به کشورها امکان تأمین انرژی و اعمال نفوذ میداد، مس در قرن بیستویکم میتواند به کشورها امکان کنترل بخشی از زیرساخت برق و فناوری را بدهد.
مس شاید نفت جدید نباشد؛ اما بدون مس، اقتصاد جدید هم نمیتواند بهسادگی ساخته شود و همین واقعیت، فلز سرخ را از یک کالای صنعتی به یکی از مهمترین متغیرهای ژئوپلیتیک اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.