به گزارش آفتاب صبح، علیرضا رحیم در پنل «بازار فولاد؛ تعادل عرضه و تقاضا و چالشهای تولید، مصرف و صادرات» که در جریان همایش «صنعت فولاد و سنگآهن در دوران تحول» برگزار شد، با تشریح چالشهای پیشروی زنجیره فولاد اظهار کرد: پایداری تولید در سالهای آینده بیش از گذشته به نحوه مدیریت زنجیره تأمین وابسته خواهد بود و توسعه ظرفیتهای فولادی باید متناسب با واقعیتهای تأمین مواد اولیه، زیرساخت و بازار صورت گیرد.
وی با اشاره به ظرفیتهای پیشبینی شده صنعت فولاد افزود: برای سال ۱۴۰۷ حدود ۶۳ میلیون تن ظرفیت تولید فولاد اعلام شده و احتمال دارد سه تا هفت میلیون تن دیگر نیز از محل مجوزهای جدید به ظرفیت نصب شده کشور اضافه شود. طبیعی است که همه این ظرفیتها وارد مدار تولید نخواهند شد اما حتی اگر حدود ۶۵ درصد ظرفیت موجود محقق شود، همچنان با کسری سنگآهن مواجه خواهیم بود.
کسری سنگآهن؛ ریسک راهبردی توسعه فولاد
مدیرعامل فولاد هرمزگان با تاکید بر اینکه تأمین سنگآهن باید همزمان با برنامههای توسعه ظرفیت مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: سنگآهن ماده اولیه اصلی صنعت فولاد است و کسری آن مستقیما پایداری تولید را تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین توسعه ظرفیت فولاد بدون اطمینان از دسترسی پایدار به مواد اولیه، میتواند در سالهای آینده به یکی از ریسکهای جدی این صنعت تبدیل شود.
رحیم با اشاره به اهمیت سرمایهگذاری در اکتشافات معدنی گفت: طی سالهای گذشته به اندازه نیاز آینده صنعت در حوزه اکتشاف سرمایهگذاری نشده است. حتی اگر از امروز سرمایهگذاری گستردهای در این بخش آغاز شود، در بهترین شرایط حدود هفت تا هشت سال زمان نیاز است تا یک ذخیره مناسب شناسایی و به مرحله بهرهبرداری برسد. بنابراین باید از اکنون برای مدیریت کسری احتمالی سالهای آینده برنامه مشخص داشته باشیم.
تعادل میان تولید داخلی و واردات یک ضرورت است
وی در ادامه، نگاه واقعبینانه به خودکفایی را یکی از الزامات سیاستگذاری صنعتی دانست و اظهار کرد: نمیتوان سیاستگذاری را بر این مبنا قرار داد که همه مواد، نهادهها و تجهیزات مورد نیاز صنعت الزاما در داخل کشور تولید شود، بدون اینکه ظرفیت، زمان، منابع و مزیت اقتصادی آن را در نظر بگیریم.
مدیرعامل فولاد هرمزگان افزود: تابآوری به معنای تولید همه نیازها در داخل کشور نیست. باید ظرفیت تولید داخلی را در حوزههایی که دارای مزیت و اهمیت راهبردی هستند تقویت کنیم و در کنار آن، برای تأمین سایر نیازها مسیرهای مطمئن و متنوع خارجی داشته باشیم. ایجاد تعادل منطقی میان تولید داخلی و واردات، بخشی از مدیریت حرفهای زنجیره تأمین است.
رحیم، الکترود گرافیتی را نمونهای از این مسئله دانست و گفت: با نگاه استراتژیک برای تولید داخلی الکترود سرمایهگذاری شده و کارخانهای با ظرفیت حدود ۴۵ هزار تن ایجاد شده است که توسعه آن نیز تا سال ۱۴۱۰ پیشبینی شده؛ با این حال برآوردها نشان میدهد حتی پس از اجرای این توسعه، کشور همچنان با حدود ۵۰ هزار تن کسری الکترود مواجه خواهد بود.
وی افزود: در حوزه کک سوزنی نیز بخش عمده نیاز کشور از خارج تأمین میشود و درباره برخی مواد دیگر از جمله منگنز نیز شرایط مشابهی وجود دارد. بنابراین باید مجموعهای از تولید داخلی و تأمین خارجی مطمئن را برای استمرار تولید در نظر گرفت.
تنوع منابع تأمین؛ شرط تابآوری صنعت
مدیرعامل فولاد هرمزگان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تمرکز بالای مبادی وارداتی کشور اظهار کرد: در سال ۲۰۲۴ بخش عمده واردات ایران از مسیر دریا انجام شده و سه مبدا امارات، چین و ترکیه در مجموع بیش از ۷۵ درصد واردات را به خود اختصاص دادهاند. تمرکز تأمین بر تعداد محدودی مبدا، در شرایط بروز اختلالات بیرونی میتواند زنجیره تولید را آسیبپذیر کند.
رحیم ادامه داد: تجربه شرایط اخیر نشان داده است که صنعت باید برای سناریوهای مختلف آماده باشد. وقتی یکی از مسیرهای اصلی تأمین با محدودیت مواجه میشود، نباید تازه به فکر یافتن مسیر جایگزین باشیم. منابع تأمین، کشورهای مبدا، مسیرهای وارداتی و حتی روشهای تأمین باید از قبل متنوع شده باشند تا یک اختلال نتواند جریان تولید را متوقف کند.
لجستیک دیگر فقط یک هزینه نیست
وی حملونقل را یکی دیگر از مؤلفههای راهبردی زنجیره فولاد دانست و گفت: امروز لجستیک را نمیتوان صرفا به عنوان یک هزینه جانبی تولید در نظر گرفت؛ حملونقل به بخشی از امنیت تأمین و مزیت رقابتی بنگاههای فولادی تبدیل شده است و این موضوع هم در حمل داخلی و هم در تجارت خارجی اهمیت دارد.
مدیرعامل فولاد هرمزگان با اشاره به توزیع جغرافیایی ذخایر و ظرفیتهای معدنی کشور افزود: بخشی از منابع در شمالشرق، بخشی در ایران مرکزی و بخشی در غرب کشور متمرکز شدهاند و با توجه به توسعه صنایع فولادی در این مناطق، قسمت قابل توجهی از مواد اولیه در همان مناطق مصرف خواهد شد. در چنین شرایطی، واحدهای فولادی جنوب کشور برای تأمین بخشی از نیاز خود ناچار به حمل مواد اولیه در مسافتهای طولانی هستند.
وی خاطرنشان کرد: افزایش مستمر هزینه حمل داخلی و همچنین رشد هزینههای کشتیرانی بینالمللی در شرایط جنگی، اقتصاد تولید فولاد را تحت تأثیر قرار میدهد. از این رو، محل توسعه ظرفیتهای جدید، دسترسی به مواد اولیه، زیرساخت حملونقل و بازارهای هدف باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
تنوع بازار فروش، ضلع دیگر پایداری تولید
رحیم با تاکید بر اینکه تابآوری تنها به سمت تأمین محدود نمیشود، اظهار کرد: همانطور که یک بنگاه نباید برای مواد اولیه به یک یا دو منبع وابسته باشد، در فروش نیز نباید به تعداد محدودی مشتری یا بازار متکی بماند. تنوع مشتریان و بازارهای صادراتی، ضلع دیگر پایداری زنجیره ارزش است.
مدیرعامل فولاد هرمزگان تاکید کرد: اگر به دنبال تولید پایدار هستیم، باید زنجیره فولاد را به صورت یکپارچه ببینیم. مواد اولیه، منابع و مسیرهای تأمین، حملونقل، تولید و بازار فروش اجزای یک زنجیره واحد هستند. صنعتی تابآور است که برای هر یک از این حلقهها گزینههای جایگزین داشته باشد و بتواند در برابر تغییرات و اتفاقات خارج از کنترل، جریان تولید خود را حفظ کند.