امیر قلعهنویی سرمربی تیم ملی فوتبال کشورمان در آخرین روز مهلت اعلام لیست نهایی بازیکنان، ۲۶ بازیکن منتخب خود را برای حضور در رقابتهای جام جهانی ۲۰۲۶ معرفی کرد. فهرستی که خود قلعهنویی بارها در مصاحبههای خود اعلام کرده بود که حتی برای تصمیم نهایی چند شب نتوانسته خواب راحتی داشته باشد.
همانند همه جای دنیا، اعلام لیست نهایی تیمهای ملی برای حضور در بزرگترین رقابتهای فوتبالی با انتقادهایی روبهرو میشود. اما در بعضی از کشورها این انتقادها بیشتر و در بعضیها کمتر است. در رابطه با قلعهنویی از همان ساعتهای اولیهی بعد از اعلام نهایی لیست، گزینه اول با شدت بسیار بالایی در فضای رسانهای و مجازی به راه افتاد. در این گزارش قصد داریم سیر تا پیاز لیست نهایی تیم ملی را مورد بررسی قرار دهیم و نتیجهگیریِ اینکه آیا این انتقادها درست است یا خیر بر عهده خود شما خواهد بود.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
پیرترین تیم تاریخ ایران در جام جهانی
در حالی که طی ماههای گذشته بارها درباره جوانگرایی و تغییر نسل در تیم ملی صحبت شده بود، انتشار فهرست نهایی نشان داد سرمربی تیم ملی در مهمترین تورنمنت فوتبال جهان ترجیح داده ریسک کمتری بپذیرد و ستون اصلی تیمش را بر پایه بازیکنان باتجربه بنا کند. یکی از مهمترین ویژگیهای فهرست نهایی، میانگین سنی بالای بازیکنان است. تیم ملی ایران با میانگین سنی ۲۹ سال و ۸ ماه راهی جام جهانی خواهد شد. آماری که این تیم را به مسنترین تیم تاریخ فوتبال ایران در تمامی ادوار حضور در جام جهانی تبدیل میکند.
این روند تنها بازی با اعداد نیست. کاملا یک هشدار جدی برای فوتبال ایران مخصوصا برای سالهای آینده است. در ۵ دوره قبلی، تنها در سال ۲۰۱۸ کمی میانگین سنی بازیکنان مورد قبول بود، دقیقا در دورهای که همین بازیکنان باتجربه و ستارههای فعلی تیم ملی جایگزین بازیکنان باتجربه شدند و به نوعی تغییر نسل صورت گرفت. در ۴ دوره اخیر هم میانگین سنی تیم ملی اصلا قابل دفاع نبود، اما در این دوره که کاملا رکوردزنی صورت گرفت!
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
مقایسه میانگین سنی تیم ملی در ادوار مختلف جام جهانی، روند افزایش سن بازیکنان را بهخوبی نشان میدهد:
۱۹۷۸: ۲۳ سال و ۲ ماه
۱۹۹۸: ۲۶ سال و ۵ ماه
۲۰۰۶: ۲۷ سال و ۲ ماه
۲۰۱۴: ۲۸ سال و ۴ ماه
۲۰۱۸: ۲۶ سال و ۵ ماه
۲۰۲۲: ۲۸ سال و ۱۱ ماه
۲۰۲۶: ۲۹ سال و ۸ ماه
علاوه بر این، ۱۶ بازیکن از فهرست فعلی بیش از ۳۰ سال سن دارند. آماری که حتی نسبت به جام جهانی ۲۰۲۲ نیز افزایش قابل توجهی داشته است. در جام ملتهای ۲۰۲۳ که انتقادها در رابطه با جوانگرایی از سرمربی تیم ملی بالا گرفته بود، قلعهنویی اعتقاد داشت که این موضوع ربطی به تیم ملی ندارد و باشگاهها باید روند جوانگرایی را در پیش بگیرند. اتفاقی که هرچند کم اما به هر حال توسط بعضی از باشگاهها رقم خورد و بازیکنان جوانی به فوتبال معرفی شدند. اما در نهایت قلم قرمز قلعهنویی بر روی اسم این بازیکنان باعث شد تا آنها نتوانند مسافر جام جهانی شوند و به نوعی قلعهنویی حرف خودش را نیز در این مورد نقض کرد.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
دلجویی به سبک قلعهنویی
سرمربی تیم ملی فوتبال به نوعی برای دلجویی از بازیکنانی که در لیست نهایی قرار نگرفتند به صورت رسمی اعلام کرد که این بازیکنان میتوانند برای اینکه آمادگی فنی و روحی خود را حفظ کنند همراه با تیم ملی راهی مکزیک شوند!
ابتدا محمد خلیفه و امید نورافکن با قرار گرفتن در لیست انتظار قرار بود تیم ملی را همراهی کنند اما در ادامه اعلام شد که هادی حبیبینژاد، کسری طاهری و امیرحسین محمودی نیز که از لیست کنار گذاشته شده بودند نیز میتوانند تیم را همراهی کنند.
حالا این سؤال ایجاد میشود که آیا حضور به عنوان توریست در این رقابتها دقیقا چگونه میتواند شرایط فنی و روحی این بازیکنان را حفظ کند؟ یعنی خود این بازیکنان همانند سایر بازیکنانی که در لیست نهایی قرار نداشتند این شرایط را حفظ کنند؟!
تکیه بر تجربه، اولویت قلعهنویی
نگاهی به ترکیب نهایی نشان میدهد قلعهنویی برای حضور در جام جهانی بیش از هر چیز روی تجربه بینالمللی بازیکنان حساب باز کرده است. حضور نفراتی که سابقه بازی در جام جهانی، جام ملتهای آسیا و مسابقات مهم باشگاهی را دارند، نشان میدهد کادر فنی در پی کاهش ریسک و افزایش ضریب اطمینان تیم بوده است.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
در تورنمنتی مانند جام جهانی که کوچکترین اشتباه میتواند سرنوشت یک تیم را تغییر دهد، داشتن بازیکنانی که فشار مسابقات بزرگ را تجربه کردهاند، مزیتی مهم محسوب میشود. با این حال این رویکرد چالشهای خاص خود را نیز دارد. از جمله ریکاوری و حفظ آمادگی بدنی و کنترل آسیبدیدگیها در یک رقابت فشرده و سخت مانند جام جهانی. همچنین شما آینده فوتبال ملی کشور را نیز تحت تأثیر قرار میدهید، چرا که اگر جوانها میتوانند با حضور در این تورنمنتها نسل آینده فوتبال را تضمین کنند، شما این فرصت بزرگ را از آنها دریغ میکنید و عملا برای دورههای بعدی این رقابتها دیگر ستاره جوان که تجربه بالایی نیز دارد را نخواهید داشت.
دقیقا روندی که همه تیمهای ملی بزرگ پیشرو گرفتند. استفاده از بازیکنان جوان و آیندهدار در کنار بازیکنان باتجربه که بتوانند تعادل را در تیم برقرار کنند تا در دورههای آینده همین بازیکنان جوان بتوانند جای باتجربهها را بگیرند و یکبار دیگر نیروی جوان تازهای به تیم ملی تزریق شود.
آیا واقعاً تغییر نسل اتفاق افتاده است؟
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات پیرامون تیم ملی، ادعای «تغییر نسل» بود که بارها از سوی سرمربی مطرح شد. اما مقایسه فهرست جام جهانی ۲۰۲۶ با لیست جام ملتهای آسیا ۲۰۲۳ نشان میدهد شاکله اصلی تیم تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
بخش عمده بازیکنان حاضر در جام ملتها همچنان در فهرست نهایی دیده میشوند و تنها چند جابهجایی محدود رخ داده است. حتی بسیاری از تغییرات نیز ناشی از مصدومیت یا شرایط خارج از مسائل فنی بوده است. در عمل، ستون اصلی تیم ملی همچنان بر دوش بازیکنانی قرار دارد که سالهاست در ترکیب ایران حضور دارند و بعید به نظر میرسد نفرات تازهوارد نقش پررنگی در ترکیب اصلی ایفا کنند.
رکوردهای ویژه در فهرست ایران
فهرست نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ چند رکورد جالب نیز در دل خود دارد. احسان حاجیصفی و علیرضا جهانبخش برای چهارمین جام جهانی متوالی در ترکیب تیم ملی قرار گرفتهاند؛ اتفاقی که پیش از این در تاریخ فوتبال ایران سابقه نداشته است.
همچنین علیرضا بیرانوند، میلاد محمدی، رامین رضاییان، سعید عزتاللهی، روزبه چشمی، سامان قدوس، مهدی ترابی و مهدی طارمی برای سومین دوره متوالی حضور در جام جهانی را تجربه خواهند کرد.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
در سوی دیگر، امیرمحمد رزاقینیا با ۲۰ سال سن جوانترین بازیکن فهرست محسوب میشود و در صورت حضور در میدان میتواند یکی از رکوردهای جوانترین بازیکنان تاریخ فوتبال ایران در جام جهانی را جابهجا کند. شجاع خلیلزاده نیز با ۳۷ سال سن مسنترین بازیکن فهرست است، هرچند رکورد مسنترین بازیکن تاریخ ایران در جام جهانی همچنان در اختیار علی دایی باقی مانده است.
سهم باشگاهها در تیم ملی
پرسپولیس و تراکتور با چهار نماینده، بیشترین سهم را در ترکیب نهایی دارند. پس از آن استقلال و سپاهان هر کدام سه بازیکن را در اختیار تیم ملی قرار دادهاند. فولاد خوزستان دو نماینده دارد و از ملوان بندرانزلی نیز دانیال ایری در فهرست نهایی حضور دارد. در مجموع ۱۷ بازیکن از لیگ برتر ایران و ۹ لژیونر در ترکیب نهایی دیده میشوند؛ آماری که در مقایسه با جامهای جهانی اخیر، کاهش تعداد بازیکنان شاغل در فوتبال اروپا و افزایش سهم لیگهای منطقه بهویژه امارات را نشان میدهد.
بررسی لیست تیم ملی فوتبال؛
لژیونرها؛ تغییر مسیر مهاجرت فوتبالی
یکی از نکات قابل توجه فهرست امسال، کاهش تعداد لژیونرها نسبت به جامهای جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ است. در حالی که ایران در قطر با ۱۶ لژیونر حاضر شده بود، این عدد در جام جهانی ۲۰۲۶ به ۹ بازیکن رسیده است.
از این میان پنج بازیکن در لیگ امارات بازی میکنند؛ موضوعی که از تغییر مسیر حرفهای بسیاری از ستارههای فوتبال ایران در سالهای اخیر حکایت دارد.
قایدی گرانترین و شجاع ارازنترین بازیکن ایران
در آخرین ارزشگذاری بازیکنان تیم ملی فوتبال در تارنمای ترانسفرمارکت مشخص شد که مهدی قایدی با ارزش ۴.۵ میلیون یورو ارزشمندترین بازیکن ایران در این رقابتها محسوب میشود و در مقابل شجاع خلیلزاده با ارزش ۱۰۰ هزار یورو ارزانترین بازیکن لیست نهایی تیم ملی فوتبال است.
بررسی کامل لیست تیم ملی فوتبال برای جامجهانی؛
غایبان بزرگ
فهرست نهایی خالی از نام برخی چهرههای شناختهشده است. بازیکنانی مانند احمد نوراللهی، مهدی هاشمنژاد، وحید امیری، علی کریمی، علی قلیزاده، مرتضی پورعلیگنجی، مجید حسینی و صادق محرمی در میان غایبان شاخص این دوره قرار دارند. در کنار این نفرات، تعدادی از بازیکنان جوان حاضر در اردوهای اخیر نیز موفق نشدند نظر نهایی کادر فنی را جلب کنند و از فهرست کنار رفتند.