فایننشال‌تایمز، جهش شدید قیمت نفت در سال جاری که تا زمان نگارش این مطلب از مرز ۱۱۶ دلار در هر بشکه عبور کرده، تمرکز را به پیامدهای اقتصادی شوک‌های قیمتی در بازار کالاهای اساسی معطوف کرده است. اما نکته عجیب اینکه به بحران قریب‌الوقوع و کمبود در بازار جهانی مس توجه بیشتری نمی‌شود.
شوک بزرگ بعدی در بازار مواد اولیه
گذار سبز، انفجار هوش مصنوعی، یورش سرمایه‌گذاری‌های نظامی و رونق زیرساختی در کشورهای در حال توسعه با رشد اقتصادی بالا چه وجه اشتراکی دارند؟ تمام اینها در زمره روندهای کلان مهم در اقتصاد جهانی به شمار می‌روند و همگی در معرض تهدیدی جدی و قریب‌الوقوع قرار دارند: کمبود جهانی مس.
رسانایی الکتریکی فوق‌العاده مس، این فلز را به عنصری محوری در تقریبا تمام ابعاد گذار به انرژی کم‌کربن، از پنل‌های خورشیدی گرفته تا خودروهای برقی، تبدیل کرده است.
مس برای مراکز داده هوش مصنوعی نیز حیاتی است؛ هم برای تجهیزات داخل این مراکز و هم برای تأمین برق موردنیاز آنها؛ همچنین درباره تجهیزات نظامی پیشرفته و فناورانه‌ای که دولت‌ها در چشم‌انداز پرتنش ژئوپلیتیکی کنونی، برای خرید و تأمین آنها با یکدیگر رقابت می‌کنند، این موضوع صادق است.
به طور خلاصه، تقاضا برای مس در آستانه جهشی عظیم قرار دارد، و در عین حال، چشم‌انداز عرضه این فلز به‌هیچ‌عنوان با چنین شتابی همگام نیست. پژوهشگران مؤسسه مطالعاتی «بلومبرگ‌ان‌ای‌اف» در گزارشی که به‌تازگی منتشر کردند، ابعاد بحران مس را تشریح کرده و نسبت به آغاز یک «کمبود گسترده و بلندمدت» از سال ۲۰۲۸ هشدار داده‌اند. طبق پیش‌بینی‌های آن ها، عرضه مس در سال ۲۰۳۵ حدود هشت درصد و در سال ۲۰۵۰ حدود ۴۴ درصد کمتر از میزان تقاضا خواهد بود.
این پژوهش در ادامه هشدارهای مشابه از سوی منابع دیگر، از جمله آژانس بین‌المللی انرژی، درباره کسری قابل‌توجه عرضه در سال‌های آینده منتشر شده است.
جاناتان پرایس، مدیر اجرایی ارشد شرکت «تِک/ Teck»، یکی از تولیدکنندگان بزرگ مس، هفته گذشته در اجلاس فلزات و معدن فایننشال‌تایمز لایو(FT Live)، پیش‌بینی تیره‌تری ارائه کرد و گفت که در سال ۲۰۳۵ با کمبودی معادل حدود ۳۰ درصد عرضه موردنیاز مواجه خواهیم شد.
چرا شرکت‌های معدنی برای همگام‌سازی عرضه با تقاضا، تولید مس را افزایش نمی‌دهند؟
به گفته پرایس «بخشی از مشکل به زمان طولانی موردنیاز برای افزایش تولید در این صنعت بازمی‌گردد. ساخت یک مرکز داده ممکن است ۶ ماه طول بکشد، اما کشف یک معدن جدید، دریافت مجوزهای لازم و احداث آن ممکن است ۱۵ سال زمان ببرد.»
در واقع، بسیاری از شرکت‌های استخراج مس حتی برای حفظ سطح تولید در معادن فعلی خود نیز در تقلا هستند. بسیاری از این معادن چندین دهه است که فعالیت می‌کنند و اکنون با افت کیفیت سنگ معدن روبه‌رو هستند. این در حالی است که شرکت‌ها طی ۲ دهه گذشته فعالیت‌های اکتشافی و توسعه‌ای خود را برای یافتن و راه‌اندازی معادن کاهش داده‌اند.
تحلیلگران مؤسسه «وود مکنزی/ Wood Mackenzie» می‌گویند که این تغییر رویکرد تا حد زیادی واکنشی به فشار سرمایه‌گذاران نهادیِ ریسک‌گریز بوده است؛ سرمایه‌گذارانی که ترجیح می‌دهند شرکت‌ها به‌جای پذیرش ریسک‌های بزرگ برای راه‌اندازی معادن جدید، از ظرفیت معادن موجود حداکثر بهره‌برداری را بکنند و از طریق ادغام شرکت‌ها به بهره‌وری بیشتری دست یابند.
به نوشته فایننشال‌تایمز، اینکه برخی از غنی‌ترین ذخایر دست‌نخورده مس در کشورهایی(از جمله جمهوری دموکراتیک کنگو) قرار دارند که با «ریسک سیاسی» بالایی مواجه هستند هم به مشکل دامن می‌زند. گروه‌های معدنی چینی تمایل بیشتری به سرمایه‌گذاری در چنین فرصت‌هایی نشان داده‌اند، اما نه تا آن اندازه‌ای که عرضه جهانی مس را در مسیر پاسخ‌گویی به تقاضا قرار دهد.
مس زیر فشار مضاعف بحران تنگه هرمز
هرچند فشار ناشی از کمبود عرضه هنوز به‌طور جدی خود را نشان نداده است، اما قیمت مس هیمن حالا هم روندی صعودی و پرشتاب را تجربه می‌کند. ماه گذشته، قیمت این فلز در بورس فلزات لندن(LME)، به رکورد تازه‌ای رسید و از ۱۴ هزار و ۸۷۵ دلار به‌ازای هر تُن فراتر رفت؛ رقمی که از ابتدای سال ۲۰۲۴ تاکنون ۷۶ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
قیمت مس از سال ۲۰۲۰ در مسیر صعودی قرار داشته و امسال، بحران تنگه هرمز نیز فشار مضاعفی بر آن وارد کرده است؛ بحرانی که عرضه گوگرد از خاورمیانه را کاهش داده است؛ این ماده در فرایند استخراج مس کاربرد دارد. مؤلفه دیگر، گمانه‌زنی‌ها درباره وضع تعرفه‌های جدید بر واردات مس از سوی دولت دونالد ترامپ(رئیس‌جمهوری آمریکا) بوده؛ گمانه‌زنی‌هایی که خریداران مضطرب آمریکایی را به ذخیره‌سازی این فلز واداشته است.
به نوشته فایننشال‌تایمز، اگر تقاضا برای مس با همان سرعتی که پیش‌بینی می‌شود، رشد کند، افزایش‌های اخیر قیمت ممکن است تنها مقدمه‌ای بر جهش‌های بزرگ قیمتی در آینده باشد.
شرکت‌های غول‌پیکر فناوری که مراکز عظیم داده را برای توسعه هوش مصنوعی راه‌اندازی می‌کنند، بی‌تردید حاضر خواهند بود تا برای تضمین ساخت این مراکز و تأمین برق آنها، هر هزینه‌ای را بپردازند؛ حتی اگر بازار مس با کمبود شدید مواجه باشد. اما تأثیر این بحران بر سرعت و هزینه گذار انرژی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، می‌تواند بسیار چشمگیرتر باشد.