آیین افتتاح رسمی باغ تاریخی بیرمآباد کرمان امروز، سهشنبه ۲۶ آبانماه، با حضور دکتر محمدمسعود سمیعینژاد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیئتعامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، برگزار شد؛ آیینی که در آن دکتر سیدمصطفی فیض، مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران، دکتر محمدعلی طالبی، استاندار کرمان و جمعی از مدیران، مسئولان و مقامات استانی نیز حضور داشتند و بازگشت یکی از مجموعههای تاریخی ارزشمند شهر کرمان به چرخه استفاده عمومی را مورد توجه قرار دادند. بر اساس برنامه اعلامشده، آیین افتتاح رسمی این مجموعه سهشنبه ۲۶ آبانماه برگزار شد و گشایش عمومی باغ نیز برای روز چهارشنبه ۲۷ آبانماه در نظر گرفته شده است تا پس از چندین دهه، امکان حضور و بهرهمندی شهروندان و گردشگران از این میراث تاریخی فراهم شود.
باغ تاریخی بیرمآباد از جمله مجموعههای ارزشمند تاریخی و فرهنگی شهر کرمان است که بازگشت آن به زندگی اجتماعی شهر، در چارچوب مشارکت شرکت ملی صنایع مس ایران و با هدف ساماندهی فضاها و ابنیه این مجموعه و آمادهسازی آن برای حضور مردم دنبال شده است. مشارکت شرکت ملی مس در این طرح، در امتداد رویکرد این شرکت نسبت به پاسداشت میراث تاریخی و فرهنگی و ایفای مسئولیت در قبال سرمایههای ارزشمند سرزمینی انجام شده و از این منظر، بیرمآباد تنها یک پروژه عمرانی یا یک مجموعه تاریخی بازگشاییشده نیست، بلکه نمونهای از ورود مسئولیت اجتماعی یک بنگاه بزرگ اقتصادی به حوزه صیانت از میراث فرهنگی به شمار میرود.
پشتیبانی از حفظ و احیای میراث تاریخی و فرهنگی، پیش از این نیز در برنامههای مسئولیت اجتماعی شرکت ملی صنایع مس ایران مورد توجه بوده و حمایت از ساماندهی خانه تاریخی حاجآقاعلی در رفسنجان از جمله اقداماتی است که در این حوزه انجام شده است. تداوم این رویکرد در باغ تاریخی بیرمآباد نیز بیانگر توجه شرکت ملی مس به صیانت از میراث تاریخی و فرهنگی و مشارکت در حفظ سرمایههای ارزشمند مناطق میزبان است؛ سرمایههایی که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این مناطق را شکل میدهند و حفاظت از آنها، علاوه بر جنبه فرهنگی، میتواند در توسعه ظرفیتهای گردشگری و اجتماعی شهر نیز نقش داشته باشد.
در همین چارچوب، دکتر محمدمسعود سمیعینژاد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیئتعامل ایمیدرو، در آیین افتتاح رسمی باغ تاریخی بیرمآباد کرمان با قدردانی از مشارکت شرکت ملی صنایع مس ایران در ساماندهی این مجموعه، بر این نکته تأکید کرد که مسئولیت بنگاههای بزرگ اقتصادی تنها به تولید و توسعه صنعتی محدود نمیشود و توسعه پایدار زمانی معنا مییابد که در کنار خلق ارزش اقتصادی، صیانت از میراث تاریخی، فرهنگی و طبیعی نیز مورد توجه قرار گیرد.
سمیعینژاد در ادامه با اشاره به بازگشایی باغ بیرمآباد پس از چندین دهه، اظهار داشت: «بازگشایی این مجموعه پس از چندین دهه، تنها گشایش یک باغ تاریخی نیست، بلکه به معنای بازگشت بخشی از هویت فرهنگی کرمان به زندگی اجتماعی است.» او همچنین باغ بیرمآباد را بخشی از روایت تاریخی کرمان دانست و بر اهمیت حفظ آن برای پیوند نسل امروز با گذشته و فراهم شدن زمینه بهرهمندی نسلهای آینده از سرمایههای فرهنگی این دیار تأکید کرد.
رئیس هیئتعامل ایمیدرو در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به مشارکت شرکت ملی صنایع مس ایران در ساماندهی فضاها و بناهای این مجموعه تاریخی تصریح کرد که این رویکرد پیش از این نیز در حمایت از ساماندهی خانه تاریخی حاجآقاعلی در رفسنجان دنبال شده و بیانگر توجه مستمر شرکت ملی مس به حفظ میراث تاریخی و فرهنگی منطقه است. سمیعینژاد همچنین ابراز امیدواری کرد که گشایش باغ بیرمآباد زمینه حضور و بهرهمندی بیشتر مردم از این مجموعه و تقویت ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری کرمان را فراهم کند.
او در ادامه از استانداری کرمان، آستان قدس رضوی و تمامی مجموعهها و افرادی که در ساماندهی و آمادهسازی باغ تاریخی بیرمآباد نقش داشتهاند، قدردانی کرد و در تشریح نگاه خود به مفهوم سرمایه و توسعه، تأکید کرد: «ثروت واقعی یک سرزمین تنها در منابع زیرزمینی آن نیست، بلکه در تاریخ، فرهنگ، هویت و سرمایههای ماندگاری است که باید برای نسلهای آینده پاس داشته شوند.»
این نگاه به میراث فرهنگی، از آن جهت اهمیت دارد که باغ بیرمآباد در منطقهای قرار گرفته که ظرفیتهای تاریخی و گردشگری آن فراتر از یک مجموعه منفرد است و در صورت پیوند خوردن این باغ با دیگر عناصر تاریخی و فرهنگی شهر کرمان، میتواند در شکلگیری یک منظومه گردشگری گستردهتر نقش ایفا کند؛ موضوعی که استاندار کرمان نیز در مراسم افتتاح بر آن تأکید داشت.
دکتر محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، با تقدیر از همت شرکت ملی صنایع مس ایران در احیای باغ تاریخی بیرمآباد، افتتاح این مجموعه را فراتر از بازگشایی یک بنای تاریخی دانست و گفت: «افتتاح این مجموعه تاریخی، نقطه شروع بازشناسی و بازنمایی منظر تاریخی شهر کرمان و زمینهساز ثبت جهانی این مجموعه تاریخی است.»
طالبی با اشاره به افتتاح این اثر پس از سالها انتظار مردم، اعلام کرد که باغ بیرمآباد قرار است بهعنوان ظرفیتی برای برگزاری رویدادهای فرهنگی، جشنوارهها، نمایشگاهها و برنامههای فرهنگی و هنری مورد استفاده قرار گیرد؛ ظرفیتی که میتواند این مجموعه را از یک اثر تاریخی صرف، به فضایی زنده و فعال در عرصه فرهنگی و اجتماعی شهر تبدیل کند و امکان حضور مستمر مردم در آن را فراهم آورد.
استاندار کرمان همچنین تأکید کرد که روند بازسازی این مجموعه همچنان ادامه خواهد داشت تا همه ظرفیتها برای بهرهبرداری کامل از این باغ تاریخی فراهم شود؛ موضوعی که نشان میدهد افتتاح باغ بیرمآباد پایان عملیات ساماندهی و احیا نیست، بلکه مرحلهای از یک فرایند ادامهدار برای تکمیل ظرفیتهای مجموعه و آمادهسازی آن برای بهرهبرداری کامل محسوب میشود.
طالبی در بخش دیگری از سخنان خود، چشمانداز بزرگتری را برای این مجموعه ترسیم کرد و گفت این منظر تاریخی با برخورداری از ظرفیتهایی همچون جنگل قائم، گلزار شهدا، بام کرمان، قلعه اردشیر، قلعه دختر و گنبد جبلیه قرار است در قالب یک محدوده تاریخی به ثبت جهانی برسد و زمینه تبدیل کرمان به یکی از مقاصد گردشگری جهانی را فراهم کند.
این نگاه، باغ بیرمآباد را در چارچوبی وسیعتر از یک باغ تاریخی قرار میدهد؛ به این معنا که مجموعهای از عناصر تاریخی، فرهنگی، طبیعی و شهری کرمان میتوانند در کنار یکدیگر در قالب یک منظر تاریخی تعریف شوند و در صورت طی شدن فرایندهای لازم برای ثبت جهانی، ظرفیت تازهای برای معرفی کرمان در عرصه گردشگری بینالمللی ایجاد کنند.
از این منظر، بازگشایی باغ بیرمآباد را میتوان نقطه تلاقی چند رویکرد دانست؛ از یک سو، بازگرداندن یک میراث تاریخی پس از چند دهه به مردم و فراهم کردن امکان بهرهمندی عمومی از آن، از سوی دیگر، ورود مسئولیت اجتماعی یک بنگاه بزرگ اقتصادی به عرصه حفاظت و احیای میراث فرهنگی و در نهایت، قرار گرفتن این مجموعه در چشماندازی بزرگتر برای بازشناسی منظر تاریخی کرمان و تلاش برای ثبت جهانی آن.
آنچه در این میان اهمیت دارد، ادامه یافتن مسیری است که با ساماندهی و احیای باغ آغاز شده و قرار است به بهرهبرداری عمومی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری، تقویت ظرفیت گردشگری و در نهایت، پیوند این مجموعه با دیگر عناصر تاریخی و طبیعی شهر کرمان منجر شود. باغ بیرمآباد پس از چندین دهه دوباره در آستانه ورود به زندگی اجتماعی شهر قرار گرفته است؛ اما آنچه امروز بهعنوان افتتاح یک مجموعه تاریخی شناخته میشود، در نگاه مسئولان میتواند آغاز مسیری گستردهتر برای بازتعریف بخشی از هویت تاریخی کرمان و معرفی آن در سطح ملی و جهانی باشد.
در این میان، سخنان معاون وزیر صمت و رئیس هیئتعامل ایمیدرو، یک پیام مشخص درباره نقش بنگاههای اقتصادی در توسعه پایدار دارد: توسعه صنعتی و خلق ارزش اقتصادی را نمیتوان از مسئولیت در برابر تاریخ، فرهنگ و محیط پیرامون جدا کرد. همانگونه که سمیعینژاد تأکید کرد، ثروت یک سرزمین فقط در منابع زیرزمینی آن خلاصه نمیشود و بخشی از سرمایه واقعی هر سرزمین در تاریخ، فرهنگ، هویت و میراثی نهفته است که نسلهای مختلف آن را به نسل بعد منتقل میکنند. باغ بیرمآباد اکنون یکی از نمونههای این نگاه است؛ مجموعهای که پس از سالها دوری از دسترس عمومی، با مشارکت شرکت ملی صنایع مس ایران و همراهی مجموعههای مختلف دوباره به مردم بازمیگردد و قرار است در کنار حفظ ارزشهای تاریخی خود، به فضایی برای زندگی فرهنگی، اجتماعی و گردشگری شهر کرمان تبدیل شود.
اگر این مسیر ادامه پیدا کند و روند بازسازی و تکمیل ظرفیتهای باغ مطابق برنامه پیش برود، بیرمآباد میتواند از یک میراث تاریخیِ دور از دسترس به یکی از فضاهای فعال فرهنگی و گردشگری کرمان تبدیل شود؛ فضایی که در آن گذشته نه در قالب یک بنای خاموش و منفصل از زندگی امروز، بلکه در پیوند با رویدادهای فرهنگی، جشنوارهها، نمایشگاهها، برنامههای هنری، حضور شهروندان و گردشگران و در نهایت، چشمانداز ثبت جهانی منظر تاریخی کرمان، دوباره به بخشی از زندگی شهر بازگردد.