به گزارش آفتاب صبح، اظهارات علیرضا رحیم، مدیرعامل شرکت فولاد هرمزگان، در نخستین گردهمایی ملی و تخصصی زنجیره ساخت افزایشی، بار دیگر یکی از چالش‌های ساختاری صنعت فولاد ایران را برجسته کرد؛ فاصله میان توسعه فناوری و ورود مؤثر آن به فرایندهای عملیاتی و اقتصادی صنعت. رحیم با اشاره به عملکرد تولید، درآمد و سودآوری فولاد هرمزگان در نیمه نخست سال جاری، تأکید کرد که تداوم عملکرد مثبت مالی و تولیدی برای حفظ جایگاه رقابتی شرکت‌ها کافی نیست و صنعت فولاد باید خود را با مسیر تحولات فناوری در جهان هماهنگ کند. از نگاه وی، با وجود اقدامات انجام‌شده در حوزه نوآوری و فناوری در کشور، تجاری‌سازی دستاوردها همچنان با محدودیت مواجه است و سهم اندکی از این فعالیت‌ها به راهکارهای قابل استفاده در صنعت تبدیل شده‌اند.
شکاف فناوری؛ مسئله‌ای فراتر از خرید تجهیزات یکی از نکات محوری مطرح‌شده از سوی مدیرعامل فولاد هرمزگان، ضرورت بازنگری در جایگاه فناوری و نوآوری در ساختار سازمانی شرکت‌هاست. به اعتقاد رحیم، قرار گرفتن واحدهای فناورانه در کنار سازمان‌های صنعتی، بدون پیوند مؤثر با فرایندهای اصلی تولید و تصمیم‌گیری، نمی‌تواند به اجرای پایدار نوآوری منجر شود. این دیدگاه به یک مسئله مهم در مدیریت صنعتی اشاره دارد: فناوری زمانی در خدمت رقابت‌پذیری قرار می‌گیرد که از سطح واحدهای تخصصی و پروژه‌های مستقل عبور کند و در تصمیم‌های روزمره تولید، نگهداری و تعمیرات، کنترل کیفیت، مدیریت انرژی و زنجیره تأمین حضور داشته باشد. مدیرعامل فولاد هرمزگان همچنین با اشاره به فاصله ۱۰ تا ۲۰ ساله صنایع کشور در برخی حوزه‌های فناوری نسبت به صنایع پیشرفته جهان، بر ضرورت استفاده از مطالعات آینده‌پژوهی و شناسایی روندهای جهانی تأکید کرد. با این حال، کاهش این فاصله صرفاً با تدوین نقشه راه فناورانه امکان‌پذیر نیست. معیار اصلی، توانایی شرکت‌ها در تبدیل فناوری‌های شناسایی‌شده به پروژه‌های اجرایی، تعیین مسئولیت‌های مشخص و سنجش اثر اقتصادی و عملیاتی آن‌هاست.
هوشمندسازی از داده آغاز می‌شود در بخش دیگری از این اظهارات، رحیم بر نقش داده‌های معتبر در هوشمندسازی کارخانه‌ها تأکید کرد و با اشاره به تجربه شرکت تاتا استیل، اعلام کرد که این شرکت ۸۰ درصد وزن فعالیت‌های هوشمندسازی خود را بر داده متمرکز کرده است. این موضوع برای صنعت فولاد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا هوشمندسازی فرایندهای تولید بدون دسترسی به داده‌های دقیق، یکپارچه و قابل اتکا، می‌تواند به ایجاد سامانه‌هایی منجر شود که توان تحلیل و تصمیم‌سازی مؤثر ندارند. در کارخانه‌های فولادی، داده‌های مربوط به مصرف انرژی، وضعیت تجهیزات، کیفیت مواد اولیه، توقفات خطوط تولید، ضایعات و عملکرد کوره‌ها، از جمله زیرساخت‌های ضروری برای توسعه هوش مصنوعی و تحلیل پیش‌بینانه هستند. از این منظر، توسعه هوش مصنوعی باید با اصلاح زیرساخت‌های جمع‌آوری و پردازش داده، یکپارچه‌سازی سامانه‌های اطلاعاتی و تعریف کاربردهای مشخص در فرایند تولید همراه باشد. نکته مهم دیگر در اظهارات مدیرعامل فولاد هرمزگان، تأکید بر تفاوت مسائل و محدودیت‌های شرکت‌های فولادی است. این تفاوت نشان می‌دهد که نسخه واحدی برای هوشمندسازی همه کارخانه‌ها وجود ندارد و هر شرکت باید متناسب با ساختار تولید، تجهیزات، موقعیت جغرافیایی و محدودیت‌های زیرساختی خود، اولویت‌های فناورانه را تعیین کند.
از آموزش نیروی انسانی تا اتصال دانشگاه و صنعت فولاد هرمزگان در بخش دیگری از برنامه‌های اعلام‌شده خود، تربیت نیروی انسانی متخصص را به‌عنوان یکی از پیش‌نیازهای توسعه فناوری دنبال کرده است. بر اساس اظهارات رحیم، راه‌اندازی هنرستان جوار صنعت با هدف تربیت تکنسین و اجرای طرح «فرآ» با همکاری دانشگاه هرمزگان، از جمله اقدامات این شرکت در حوزه توسعه سرمایه انسانی است. در قالب این طرح، قرار است از امسال ۳۰ دانشجو شامل ۱۵ دانشجوی رشته متالورژی و ۱۵ دانشجوی رشته مکانیک بورسیه شوند و ۴۰ واحد عملیاتی خود را در فولاد هرمزگان بگذرانند. این برنامه از منظر توسعه صنعتی اهمیت دارد؛ زیرا یکی از موانع انتقال فناوری به خطوط تولید، فاصله میان آموزش دانشگاهی و مهارت‌های موردنیاز محیط واقعی صنعت است. حضور دانشجویان در محیط عملیاتی می‌تواند به شناخت بهتر مسائل تولید و شکل‌گیری ارتباط مؤثرتر میان دانش تخصصی و نیازهای کارخانه کمک کند. با این حال، اثربخشی چنین برنامه‌هایی در بلندمدت به میزان جذب و به‌کارگیری نیروهای آموزش‌دیده، مشارکت آن‌ها در پروژه‌های فناورانه و فراهم بودن مسیر رشد تخصصی در ساختار شرکت وابسته است.
رصدخانه فناوری؛ ظرفیت جدید برای حل مسائل تولید راه‌اندازی رصدخانه فناوری و نوآوری فولاد هرمزگان در پارک علم و فناوری هرمزگان نیز از دیگر اقدامات مطرح‌شده در این گردهمایی بود. به گفته مدیرعامل شرکت، این مجموعه با هدف استفاده از ظرفیت نخبگان و جوانان برای شناسایی و حل مسائل تولیدی، فرایندی و فناوری اطلاعات ایجاد شده است. همچنین حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و تحول دیجیتال از زمینه‌های مورد توجه این مجموعه عنوان شده‌اند. استقرار چنین ظرفیتی می‌تواند ارتباط میان صنعت، دانشگاه و شرکت‌های دانش‌بنیان را تقویت کند؛ اما موفقیت آن به نحوه تعریف و ارجاع مسائل واقعی کارخانه، امکان اجرای آزمایشی راهکارها و تبدیل نتایج موفق به قراردادهای تجاری و کاربرد مستمر در خطوط تولید بستگی دارد. در واقع، ارزش عملیاتی رصدخانه فناوری زمانی مشخص می‌شود که خروجی فعالیت‌های آن در شاخص‌هایی مانند کاهش توقفات تولید، افزایش آماده‌به‌کاری تجهیزات، کاهش مصرف انرژی، بهبود کیفیت محصول و کاهش هزینه‌های تعمیرات و نگهداری قابل مشاهده باشد.
سرمایه‌گذاری فناورانه و ضرورت سنجش بازده اقتصادی رحیم در بخش پایانی اظهارات خود با اشاره به زمان‌بر بودن بازگشت سرمایه در حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی، اعلام کرد که تاتا استیل حدود ۲ میلیارد یورو در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده و تاکنون ۱.۴ میلیارد یورو بازگشت سرمایه داشته است. این ارقام، بر اساس توضیحات مدیرعامل فولاد هرمزگان، نشان‌دهنده اهمیت نگاه بلندمدت به سرمایه‌گذاری فناورانه است. با این حال، ارزیابی اقتصادی چنین سرمایه‌گذاری‌هایی نیازمند تفکیک هزینه‌های زیرساختی، هزینه توسعه و نگهداری سامانه‌ها و منافع حاصل از اجرای پروژه‌هاست. برای شرکت‌های فولادی، بازده سرمایه‌گذاری فناورانه باید در نهایت در عملکرد اقتصادی و عملیاتی نمایان شود؛ از کاهش هزینه تمام‌شده و مصرف انرژی گرفته تا افزایش ظرفیت تولید، کاهش توقفات و بهبود کیفیت محصولات.