از ۱۲۷ پروژه‌ای که مطالعات مهندسی آن‌ها انجام شده تا توسعه مگامدول سوم احیای مستقیم، واحد گازهای صنعتی، زیرساخت‌های برق، پروژه‌های بهینه‌سازی تجهیزات و طرح‌های بازچرخانی آب، مجموعه‌ای از پروژه‌ها در حال شکل دادن به یک شبکه پشتیبان برای آینده شرکت است.
اگر توسعه صنعتی را تنها با تعداد کوره‌ها، ظرفیت اسمی یا میزان تولید بسنجیم، بخش مهمی از تصویر را از دست خواهیم داد. کارخانه‌ای که می‌خواهد ظرفیت خود را افزایش دهد، پیش از هر چیز باید مطمئن شود که خوراک، انرژی، آب، تجهیزات و زیرساخت‌های جانبی لازم برای این رشد را در اختیار دارد.
عملکرد فولاد هرمزگان در ۱۸ ماه مورد بررسی، تصویری از همین رویکرد ارائه می‌کند. از ابتدای ۱۴۰۴ تا پایان نیمه نخست ۱۴۰۵، مطالعات مهندسی ۱۲۷ پروژه انجام شده که ۷۱ پروژه مجوز کمیته سرمایه‌گذاری گرفته و مطالعات ۳۲ پروژه نیز برای اجرا ابلاغ شده است. در سبد اجرایی نیز پیشرفت کل پروژه‌ها از ۵۰.۵۷ درصد به ۵۷.۱۲ درصد رسیده است. این اعداد بیش از آنکه حجم فعالیت‌های مهندسی را نشان دهند، از شکل‌گیری یک سبد توسعه‌ای چندلایه حکایت دارند؛ سبدی که در آن پروژه‌های بزرگ توسعه‌ای در کنار پروژه‌های کوچک‌تر اما ضروری برای ایمنی، بهره‌وری و زیرساخت قرار گرفته‌اند.
نخستین گلوگاه امنیت خوراک
یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیره، تأمین آهن اسفنجی است. مگامدول سوم احیای مستقیم فولاد هرمزگان با ظرفیت اسمی یک میلیون و ۷۲۰ هزار تن در سال، در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. پیشرفت این پروژه از ۳۹.۱۹ درصد به ۴۶.۶۲ درصد رسیده و فناوری بومی پِرِد در آن به کار گرفته شده است. اما اهمیت پروژه تنها به ظرفیت جدید محدود نمی‌شود. این واحد می‌تواند آهن اسفنجی سرد، آهن اسفنجی گرم و بریکت گرم تولید کند؛ قابلیتی که انعطاف بیشتری برای مدیریت خوراک فولادسازی ایجاد می‌کند.
از این منظر، مگامدول سوم را می‌توان بخشی از استراتژی امنیت تولید دانست. کاهش وابستگی به خرید خوراک از خارج شرکت، در کنار امکان تولید و ذخیره بریکت گرم، به شرکت اجازه می‌دهد در دوره‌های محدودیت گاز نیز گزینه بیشتری برای مدیریت خوراک در اختیار داشته باشد.
انرژی؛ زیرساخت پنهان ظرفیت
اما خوراک به تنهایی ظرفیت تولید ایجاد نمی‌کند. هر توسعه فولادی به انرژی قابل اتکا نیاز دارد. واحد گازهای صنعتی شماره دو با پیشرفت ۷۶.۴۶ درصد، قرار است ظرفیت تولید اکسیژن، نیتروژن، آرگون و هوای فشرده مورد نیاز توسعه‌های آینده را افزایش دهد. طبق شناسنامه پروژه، این زیرساخت امکان پشتیبانی از توسعه فولادسازی تا ظرفیت ۲.۵ میلیون تن را فراهم می‌کند.
در کنار آن، پیشرفت پروژه توسعه ایستگاه گاز به ۹۲.۹۸ درصد رسیده است. در بخش برق نیز پروژه برقداری دو ترانسفورماتور ۱۹۰ مگاولت‌آمپری و ارتقای اتوماسیون پست ۲۳۰ کیلوولت به ۹۷.۳۹ درصد پیشرفت رسیده است. این مجموعه نشان می‌دهد که توسعه ظرفیت، پیش از آنکه روی تابلو تولید ظاهر شود، باید در شبکه انرژی کارخانه ساخته شود.
همه رشدها از ساخت واحد جدید نمی‌آیند
یکی دیگر از وجوه قابل‌توجه این سبد، تمرکز بر افزایش بهره‌وری تجهیزات موجود است. پروژه لنس سایدوال کوره‌های قوس الکتریکی نمونه روشنی از این رویکرد است. این سامانه با هدف تزریق کنترل‌شده اکسیژن، گاز، کربن و آهک طراحی شده و طبق گزارش فنی، اجرای آن با افزایش حدود پنج هزار تن تولید ماهانه برای هر کوره همراه بوده است. در کنار افزایش تولید، کاهش مصرف ویژه برق و الکترود، کوتاه‌تر شدن زمان ذوب و بهبود کنترل سرباره نیز از نتایج آن عنوان شده است.
در چنین پروژه‌هایی، شرکت برای افزایش تولید به سراغ ساخت ظرفیت جدید نمی‌رود؛ بلکه بخشی از ظرفیت موجود را با فناوری و بهینه‌سازی آزاد می‌کند. این مسیر، از منظر اقتصادی و عملیاتی، مکمل توسعه فیزیکی کارخانه است.
حلقه پراهمیت آب در زنجیره تولید
در سوی دیگر این معادله، آب قرار دارد؛ مسئله‌ای که برای توسعه صنعتی در بندرعباس اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. فولاد هرمزگان همزمان دو مسیر را دنبال می‌کند؛ بازچرخانی پساب داخل کارخانه و مشارکت در تأمین پساب تصفیه‌شده شهری. تصفیه‌خانه پساب صنعتی سایت با پیشرفت ۸۹.۸۶ درصد، برای بازگرداندن ۲۸۰ مترمکعب پساب تصفیه‌شده در ساعت به چرخه مصرف طراحی شده است.
در مقیاس بزرگ‌تر، فولاد هرمزگان ۱۵.۱۸ درصد از طرح ساماندهی فاضلاب بندرعباس را در اختیار دارد و تاکنون ۹هزار و ۶۸۰ میلیارد ریال در آن سرمایه‌گذاری کرده است. پس از تکمیل طرح، حدود ۵۵۰ مترمکعب پساب تصفیه‌شده در ساعت به فولاد هرمزگان اختصاص خواهد یافت. در نتیجه، آب بخشی از استراتژی تداوم و توسعه تولید است.
طرح توسعه ستاره سیمین
در کنار پروژه‌های داخل سایت، سرمایه‌گذاری فولاد هرمزگان در ستاره سیمین هرمز نیز نشان می‌دهد مسیر توسعه شرکت به مرزهای کارخانه محدود نشده است. فولاد هرمزگان با سهم ۵۱.۳۴ درصد، تاکنون ۳۵ هزار و ۹۳۶ میلیارد ریال در این پروژه سرمایه‌گذاری کرده است. ستاره سیمین هرمز نیز یک مگامدول احیای مستقیم با ظرفیت ۱.۷۲ میلیون تن در سال است که امکان افزایش ظرفیت آن تا دو میلیون تن، مشروط به تأمین زیرساخت‌های خوراک و انرژی، پیش‌بینی شده است. این پروژه در کنار مگامدول سوم فولاد هرمزگان، تصویری از تلاش برای تقویت ظرفیت احیای مستقیم و امنیت خوراک در مقیاسی فراتر از یک پروژه منفرد ارائه می‌کند.
ساختن توان تولید پیش شرط افزایش ظرفیت
اگر پروژه‌های فولاد هرمزگان را جدا از یکدیگر ببینیم، با مجموعه‌ای از طرح‌های توسعه‌ای، زیرساختی، محیط‌زیستی و بهینه‌سازی مواجه خواهیم شد. اما کنار هم گذاشتن آن‌ها تصویر متفاوتی می‌سازد. مگامدول سوم، امنیت خوراک را هدف گرفته است؛ پروژه‌های گاز و برق، انرژی مورد نیاز توسعه را تقویت می‌کنند؛ بهینه‌سازی تجهیزات، ظرفیت موجود را کارآمدتر می‌سازد؛ پروژه‌های پساب، بخشی از ریسک آبی را مدیریت می‌کنند و سرمایه‌گذاری در ستاره سیمین، مسیر دیگری برای توسعه ظرفیت ایجاد می‌کند.
از این منظر، نقشه توسعه فولاد هرمزگان را می‌توان تلاشی برای عبور از مفهوم ساده «افزایش ظرفیت» به مفهوم گسترده‌تر «ساختن توان تولید پایدار» دانست. ظرفیت جدید زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که خوراک، انرژی، آب و زیرساخت‌های لازم برای بهره‌برداری از آن نیز آماده باشند. آنچه در سبد پروژه‌های فولاد هرمزگان دیده می‌شود، دقیقاً تلاش برای ساخت همین پشتوانه است.